Ռուբեն Նիկիտի Գյանջեցյան

Գիտության վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր Ռուբեն Նիկիտի Գյանջեցյանը 1935 թ. հիմնադրեց հոսպիտալ թերապիայի ամբիոնը և ղեկավարեց այն մինչև 1954 թ.։ Մինչ 1935 թ. հոսպիտալ թերապիայի դասընթացը վարում էին Լ.Ա. Հովհաննիսյանը և Ա.Ա. Մելիք-Ադամյանը (1925-1930), իսկ 1931 թ.՝ Ռ.Ն. Գյանջեցյանը։

1935-1954 թթ. ամբիոնի աշխատակիցները պաշտպանել են 10 թեկնածուական թեզ, հրատարակել 86 ծանրակշիռ հոդված։ Պրոֆեսորին աշակերտել են Ռ.Պ. Ստամբոլցյանը, Ալ.Ա. Մելիք-Ադամյանը, Ս.Գ. Երեմյանը, Վ.Պ. Բունիաթյանը, Շ.Լ. Ավագյանը, Ս.Ս. Ճշմարիտյանը, Ա.Մ. Ավետիսյանը, Հ.Ա. Նանագուլյանը, Ն.Գ. Գյուլիքեխվյանը։

 Անձամբ Ռ.Ն. Գյանջեցյանը հեղինակ է 35 գիտական աշխատության, այդ թվում՝ 3 մենագրության («Մալարիայի բուժումը», 1944, «Մալարիայի կլինիկան», 1945, «Ավիտամինոզներ և հիպովիտամինոզներ», 1947)։ Մեծ արժեք է ներկայացնում նաև տուբերկուլյոզի կլինիկային և բուժմանը վերաբերող աշխատությունը, որը այն ժամանակվա պրակտիկ բժիկների համար դարձել էր անփոխարինելի ուղեցույց։

Լինելով Լ.Վ. Գրոմաշևսկու տեսության հետևորդ՝ առաջադեմ գիտնականը մալարիայի վերաբերյալ աշխատություններում ընդգծում էր, որ հիվանդության դեմ արդյունավետ պայքարի համար անհրաժեշտ է ազդել համաճարակային շղթայի բոլոր 3 օղակների վրա։ Նա առանձնակի ուշադրություն էր դարձնում մալարիայով հիվանդների մոտ տուբերկուլյոզի կլինիկայի, ընթացքի և Հայաստանի առողջարաններում բուժման վրա։ Ռ.Ն. Գյանջեցյանը ծավալուն պայքար կազմակերպեց տուբերկուլյոզի դեմ և հիմնադրեց ֆթիզիատրիկ ծառայությունը։ Այդ դժվար գործում նրան օգնեցին դեռևս 1923 թ. Լենինգրադում տուբերկուլյոզի գծով մասնագիտացման ժամանակ ստացած գիտելիքները, ինչպես նաև Բալախանի, Բաքվի թերապևտիկ կլինիկաներում, Թբիլիսիի տուբդիսպանսերում (1914-1930) աշխատանքային փորձը, որտեղ ևս լայնորեն տարածված էր տուբերկուլյոզը։ 1927 թ. նա հիմնադրեց Դիլիջանի հակատուբերկուլյոզային դիսպանսերը, որը հետագայում վերակազմավորվեց որպես առողջարան և կոչվեց գիտնականի անունով։ Նա հիմնավորեց Դիլիջանի պայմաններում տուբերկուլյոզի, քրոնիկ թոքային ախտաբանության և այլ ներքին հիվանդությունների կլիմայաբուժման հնարավորությունները։

Պրոֆեսոր Ռ.Ն. Գյանջեցյանը բացահայտեց «Դիլիջան» հանքային ջրի և «Արզնի» առողջարանի հանքային ռեսուրսների բուժիչ հատկությունները ու դրանց կիրառելիությունն աղեստամոքսային ուղու հիվանդությունների համալիր բուժման մեջ։ «Արզնի» հանքային ջրերի բուժական հատկություններն ուսումնասիրելու ուղղությամբ ծավալուն աշխատանք կատարեց նաև գիտնականի դուստր, հիանալի կլինիցիստ Նինա Ռուբենի Գյանջեցյանը։

Պրոֆեսոր Ռ.Ն. Գյանջեցյանն ուշադրություն դարձրեց նաև բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման համար Հայաստանի, հատկապես Գյուլագարակի և Կիրովականի տորֆի հարուստ հանքավայրերն օգտագործելու հեռանկարների վրա։     Տորֆի բուժիչ հատկություններին վերաբերող պրոֆեսոր Գյանջեցյանի գաղափարների հետագա զարգացումն ու գիտական հիմնավորումն ստացավ նշանավոր կուրորտաբան և ֆիզիոթերապևտ Ռոզա Սահակի Ջանջութովայի (1906-1988) աշխատություններում, որը 1961-1984 թթ. ղեկավարում էր ԵԲԻ ֆիզիոթերապիայի և կուրորտաբանության ամբիոնը, Հայաստանի կուրորտաբանական ռեսուրսների ուսումնասիրման բաժինը Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի ԳՀԻ-ում (1953-ից), եղել է ԱՆ գլխավոր մասնագետ և ֆիզիոթերապևտների ու կուրորտաբանների միության նախագահ։ Նա, մասնավորապես, ուսումնասիրել է ռևմատոիդ արթրիտի համալիր բուժման մեջ տորֆի արդյունավետությունը։

Պրոֆեսոր Ռ.Ն. Գյանջեցյանի ղեկավարությամբ ամբիոնի աշխատակիցները քննության առան Կիրովականում (ներկայումս՝ Վանաձոր) և մերձակա գյուղերում էնդեմիկ խպիպի լայն տարածվածության պատճառները, ինչը հնարավորություն տվեց գիտականորեն հիմնավորել կանխարգելիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Այն ժամանակ լինելով ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի ժողովրդական դեպուտատ, անխոնջ մշակ և իսկական հայրենասեր Ռ.Ն. Գյանջեցյանը կարողացավ իսպառ վերացնել Կիրովականի առջև ծառացած խպիպի խնդիրը՝ կազմակերպելով խմելու ջրի յոդացումը։ Մեծանուն գիտնականի հետաքրքրությունների շրջանակում էին նաև գաստրոէնտերոլոգիայի հարցերը, մասնավորապես ազգային մի շարք ճաշատեսակների ազդեցությունը աղեստամոքսային հիվանդությունների ընթացքի վրա, խոցային հիվանդության քնաբուժությունը, հիպո- և ավիտամինոզները, ինչպես նաև բրուցելյոզի ախտածագման, կլինիկայի և բուժման հարցերը։ Բրուցելյոզի ախտածագման մեջ նա առաջինն էր, որ կարևորեց վարակային ալերգիայի գործոնը։

Հարկ ենք համարում նշել նաև, որ երկար տարիներ նա զբաղեցրել է Հայաստանի գլխավոր թերապևտի, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղի առբաժնի վարիչի պաշտոնները և նպաստել առողջապահության բարեփոխումներին ու համակարգի կադրային ապահովմանը ինչպես քաղաքում, այնպես էլ գյուղական վայրերում։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ